Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de NMBS heeft de regering het plan voor de liberalisering van het spoor tegen 2032 nader toegelicht. Na het afschaffen van het statuut voor nieuwe werkers, het verhogen van de pensioenleeftijd, bezuinigingen, enzovoort, verbergt deze „liberalisering“ in feite nieuwe aanvallen om de uitbuiting van het spoorwegpersoneel te vergroten!
100 jaar cadeaus voor de kapitalisten
Het spoor, net als andere openbare diensten, heeft altijd de belangen van de kapitalisten gediend, of het nu in handen van de Staat was of niet.
In de loop van de 19e eeuw, toen de spoorwegen voornamelijk in privéhanden waren, overlaadde de Staat de spoorwegkapitalisten met cadeaus: enorme overheidsinvesteringen in infrastructuur, bestellingen van materieel, gigantische subsidies… De familie Boël en de Cockerill-groep, die vandaag de dag miljardairs zijn, hebben zo hun fortuinen opgebouwd door te profiteren van de vrijgevigheid van de Staat.
Maar toen privé spoorwegbedrijven failliet gingen of naar de smaak van de kapitalisten niet meer genoeg opbrachten, nam de Staat ze over. Een nieuwe gelegenheid om de aandeelhouders van de bedrijven die ze verkochten met overheidsgeld te compenseren.
Na de Eerste Wereldoorlog, toen het grootste deel van het spoorwegnet in handen was van de Staat, richtte de regering in 1926 een overheidsbedrijf op voor het beheer en de exploitatie van het spoor: de NMBS. Al in die tijd werd de weg bereid voor de omvorming van de spoorwegen tot een privéonderneming die bestemd was om door de kapitalisten te worden overgenomen.
Bij de oprichting van de NMBS protesteerde de leider van de Communistische Partij, Joseph Jacquemotte: „Jullie leveren de spoorwegen uit aan de kapitalisten!”. Hoewel het grootste deel van het kapitaal van de NMBS tot op de dag van vandaag in handen van de Staat is gebleven, werd de oprichting ervan vanaf het begin gezien als een manier om de Belgische spoorwegen winstgevend te maken en de mogelijkheid te creëren dat privéaandeelhouders zouden kunnen profiteren van de winst, mocht die er zijn. En hoe dan ook werden de bestellingen voor materieel al aan privébedrijven gegund, met forse winsten als gevolg.
Het is duidelijk: de “openbare dienst” is in de eerste plaats een dienst aan de kapitalisten!
Overheid of privé: twee kanten van de uitbuiting
De privatiseringsgolf die de spoorwegen sinds de jaren tachtig wereldwijd heeft doorgemaakt, was een grootschalige aanval op de spoorwegarbeiders. Privatisering draagt op geen enkele manier bij aan een efficiëntere dienstverlening; meestal gebeurt juist het tegenovergestelde.
Hoewel privatisering in sommige gevallen kapitalisten in staat stelt zich te verrijken door de meest winstgevende lijnen over te nemen, is dat niet altijd het geval. Wat alle “openstelling voor concurrentie” of privatiseringen met zich meebrengen – of het nu in Engeland, Frankrijk, België of zelfs in Japan is – is een snelle verslechtering van de arbeidsomstandigheden!
In België is het voorbeeld van Lineas veelzeggend. Dit privébedrijf, dat vandaag het goederenvervoer per spoor beheert, maakte tot 2015 deel uit van de NMBS onder de naam B-Cargo. Maar de directie van de NMBS en de Belgische regering besloten in 2009 het goederenvervoer open te stellen voor concurrentie. Dit was in feite een voorwendsel om een ‘herstructureringsplan’ te presenteren dat een einde zou maken aan het statuut van spoorwegarbeider en zou leiden tot het schrappen van 900 van de 2.100 banen die het bedrijf telde!
Maar het bedrijf zal nooit winstgevend zijn. Het heeft als functie kapitalisten in staat te stellen hun goederen tegen lage kosten te vervoeren, en houdt daarom de prijzen laag. De verschillende fasen van de privatisering waren telkens nieuwe voorwendsels om de werkers nog meer uit te buiten. En sinds april 2026 is het bedrijf Lineas weer in overheidshanden, nadat het honderden miljoenen aan steun van de Staat had ontvangen.
Nog een voorbeeld: in Frankrijk worden talrijke voor concurrentie opengestelde lijnen in feite overgenomen door een dochteronderneming van de SNCF. De lijn blijft dan wel in overheidshanden, maar de arbeidsomstandigheden van de spoorwegarbeiders, die toch op dezelfde posten blijven werken, verslechteren drastisch. Een van de doelstellingen van deze openstelling voor concurrentie is om de werkers te verdelen en ze afzonderlijk aan te vallen. Dat is een van de redenen waarom we niet mogen accepteren dat syndicale leidingen de strijd beperken tot één enkel bedrijf, in plaats van te proberen deze uit te breiden!
De tegenaanval voorbereiden!
Wanneer de regering dus het plan aankondigt om het spoorvervoer tegen 2032 te liberaliseren, onder het voorwendsel dat de Europese regels moeten worden nageleefd, mogen we ons niet laten misleiden. De Europese regels zijn door de regeringen van de Europese landen vastgesteld om de kapitalisten te dienen. Dat ze er zijn, en dat de regeringen zich eraan houden, komt juist omdat ze de uitbuiting van het spoorwegpersoneel zullen vergroten en omdat de Staten hopen de zo vrijgekomen inkomsten te gebruiken om de kapitalisten te overladen met cadeaus, of dat nu via subsidies, belastingverlagingen, lage bankrente of uitgaven voor bewapening is.
Als we ze hun gang laten gaan, zullen de arbeidsomstandigheden van de spoorwegarbeiders, die dit jaar al sterk zijn verslechterd, snel verder verslechteren! We moeten ons nu voorbereiden om ons te verdedigen! Daarvoor moeten we de balans opmaken van dit stakingsjaar. Er zijn verschillende stakingsdagen georganiseerd, maar die waren versnipperd, slecht voorbereid en zonder bijeenkomsten.
Gezien de omvang van de aanvallen is een even krachtige reactie nodig. En dat kan alleen door ons te organiseren, zodat de komende acties een kans vormen om ons te versterken! Dat betekent dat we met zo veel mogelijk mensen bij elkaar moeten komen, gezamenlijk onze eisen moeten vaststellen, ons als militanten voor onze beweging moeten inzetten door onze collega’s aan te spreken, en moeten proberen de strijd uit te breiden tot buiten onze sectoren, om zo een zo breed mogelijk front te vormen. Dat is de enige manier om de krachtsverhoudingen zo te veranderen dat de regering en het patronaat zich moeten terugtrekken!