Met de zomervakantie en de 90e verjaardag van de stakingen van mei-juni 1936 vieren alle vakbonden en linkse partijen, van de PVDA tot Vooruit, het behalen van betaald verlof door de stakingen van juni ’36 als een grote overwinning. Maar in wezen ging het om een minimale concessie die een einde maakte aan een algemene staking die veel verder had kunnen gaan, tot en met het ter discussie stellen van het kapitalisme in crisis. Het omverwerpen van dit systeem was van levensbelang, aangezien dit kapitalistische systeem enkele jaren later zou leiden tot de gruwelen van de tweede wereldoorlog.
Crisis, fascisme en klassenstrijd
De jaren 1930 waren de jaren van de ergste economische crisis in de kapitalistische wereld. Werkloosheid en ellende teisterden de meest geïndustrialiseerde landen, te beginnen met Duitsland en de Verenigde Staten.
In België steeg het percentage volledig en gedeeltelijk werklozen van 4% in 1929 tot 40% in 1932. De belangrijkste maatregelen die de regering tegen de crisis voorstelde, waren het verlagen van de prijzen en vooral van de lonen, en het uitsluiten van duizenden werklozen, met name vrouwen en buitenlanders, waardoor de ellende en de crisis nog verder werden verergerd.
De klassenstrijd verscherpt zich in al zijn vormen en wordt een strijd om te overleven. In januari 1933 brengt de Duitse bourgeoisie Hitler aan de macht, om de arbeiders te verstikken door hun partijen en vakbonden te vernietigen, en om het land opnieuw te bewapenen. Dit was een waarschuwing voor de arbeiders over de hele wereld.
Een staking die begint tegen het fascisme
De arbeidersmobilisaties tegen het fascisme nemen toe, net als in Frankrijk in 1934, terwijl de bourgeoisie probeert de bevolking te mobiliseren ter voorbereiding op de naderende militaire confrontatie. Tegen deze achtergrond breekt medio mei 1936 in Frankrijk een krachtige stakingsbeweging uit. Enkele dagen later, op 22 mei, worden twee vakbondsactivisten in de haven van Antwerpen vermoord door een fascist. Dit is de vonk die de beweging in gang zet en op 2 juni gaan de havenarbeiders een 24-uursstaking in, ondanks de vakbondsleiders die hen opdragen aan het werk te blijven.
De staking duurt meer dan een week, en de vastberadenheid van de havenarbeiders sleept uiteindelijk het hele land mee in een massale stakingsbeweging, die op 14 juni 400.000 stakers telt. De kracht van de beweging weet zelfs de bankbedienden en het personeel van de warenhuizen mee te slepen, waaronder sommigen die enkele weken eerder nog de extreemrechtse Degrelle steunden.
Het verraad van de vakbondsleiders
Geconfronteerd met de beweging maken het grootpatronaat en de regering zich zorgen en zoeken ze naar manieren om deze tot stilstand te brengen. Maar de dreiging van ingezette soldaten volstaat niet: de stakers trotseren het demonstratieverbod. Uiteindelijk zijn het de vakbondsleiders die de staking verraden en er een einde aan maken.
Zij zijn al jaren in het systeem geïntegreerd, wijzen elke andere toekomst dan het kapitalisme af en zijn daardoor steunpilaren van de kapitalistische orde geworden, onder het voorwendsel dat een goede samenwerking met de bazen de beste manier zou zijn om de situatie van de arbeiders te verbeteren. Al snel zullen zij zich met de bazen verenigen om overeenstemming te bereiken over enkele maatregelen die voldoende zijn om de arbeiders te sussen.
In plaats van met algemene eisen te komen, gesteund door de kracht van een beweging die de sectoren overstijgt, zullen de syndicale leidingen ermee instemmen de beweging te verdelen door per sector over verschillende toegevingen te onderhandelen. Zo wordt zelfs de 40-urige werkweek, die nochtans een centrale eis van de beweging was, alleen toegekend aan sectoren waar het werk als zwaar of ongezond wordt beschouwd… door de grote bazen. De loonsverhogingen zullen in elke paritaire commissie, dus per sector, worden onderhandeld, en pas na afloop van de staking, wanneer de krachtsverhoudingen niet meer zo zijn. De toegekende betaalde vrije dagen bedragen slechts 6 dagen, destijds één week. In werkelijkheid betekent dit één week op de 52 van het jaar, wat neerkomt op een loonsverhoging van 2%…
Voor een dergelijke staking zijn de resultaten uiterst mager. Maar de syndicale leidingen zullen hierop voortbouwen om er alles aan te doen de werkers ervan te overtuigen weer aan het werk te gaan.
Het kapitalisme is gered, de oorlog komt eraan
In plaats van het patronaat te bestrijden en te proberen zo ver mogelijk te gaan op basis van de wil van de stakers, gaan de syndicale leidingen fel de strijd aan met de militanten die niet genoegen willen nemen met deze kruimels. In syndicale folders wordt kritiek geuit op “mensen die in normale tijden vaak niet de moed hebben om te gaan werken, die in dienst staan van de Rexisten en allerlei andere kliekjes, of zelfs van de hoge financiële wereld. […] Deze bendes bestaan vaak uit uitbaters van bordelen, ex-gedetineerden en professionele bedelaars in dienst van Rex”. Deze grove propaganda overtuigt de arbeiders niet echt, maar degenen die de beweging verder wilden drijven, waren te weinig georganiseerd om in aantal toe te nemen en invloed te krijgen.
Dus nee, betaald verlof kan niet als een overwinning worden beschouwd! Integendeel, betaald verlof waren de kruimels die het patronaat aan de arbeiders toewierpen om hun systeem te redden… en om de weg naar de tweede wereldoorlog voort te zetten!
In 1936 was de Franse arbeidersklasse bezig zich te mobiliseren; enkele weken later waren het de Spaanse arbeiders die de wapens opnamen tegen de staatsgreep van Franco. Tegelijkertijd kwamen in het Midden-Oosten hele bevolkingsgroepen in opstand tegen de kolonisatie. Het ging niet om het verkrijgen van een paar dagen betaald verlof, die bij het uitbreken van de oorlog toch weer zouden worden ingetrokken. Een beweging zoals die van juni 1936 had de loop van de geschiedenis kunnen veranderen en een einde kunnen maken aan het kapitalisme, voordat het de mensheid opnieuw in de barbarij zou storten.
Nu een derde wereldoorlog nadert, moeten we dus lering trekken uit dit verleden en partijen die betaald verlof als een overwinning presenteren, als de pest mijden!
Minder werken om meer te verdienen… door het kapitalisme omver te werpen!
Voordat betaald verlof werd ingevoerd, werd het door het patronaat aan de kaak gesteld; zij beweerden dat het de hele economie zou ruïneren. In werkelijkheid beweert het patronaat voortdurend dat het niet mogelijk is om de arbeidstijd te verkorten, en legt het voortdurend hogere werktempo’s of overuren op. Dat komt omdat grote bazen geld verdienen aan dat extra werk! Winstbejag leidt tot deze absurde situatie waarin een deel van de bevolking zich uitput in slopende banen, terwijl een ander deel van de bevolking van de arbeidsmarkt wordt uitgesloten en werkloos raakt met een lager inkomen, of zelfs helemaal geen inkomen.
De samenleving zou heel anders georganiseerd kunnen worden! Het ecologische collectief Bizi! heeft in 2010 een brochure gepubliceerd waarin wordt aangetoond hoe we, door de economie te reorganiseren rond behoeften in plaats van winst, door het werk over iedereen te verdelen en door het gebruik van technologieën te optimaliseren, gemiddeld één uur per dag zouden kunnen werken! En dat zonder de totale rijkdom te verminderen, dus zonder de levensstandaard te verlagen! Dat geeft aan hoe absurd het kapitalisme is, en hoe noodzakelijk het is om het omver te werpen!