Karikaturen in Frankrijk: Demagogen en dictators in verkiezingscampagne

image_pdfimage_print

De moord op Samuel Paty heeft het debat over de cartoons van Mohammed nieuw leven ingeblazen en het recht om met humor, zelfs satire, kritiek te leveren op religies. Maar degenen die beweren de vrijheid van meningsuiting te verdedigen enerzijds en degenen die beweren het respect voor de gelovigen te beschermen anderzijds, zijn allemaal zeer hypocriet.

De hypocrisie van reactionaire politici, ontkenners van het recht op abortus en huwelijk voor iedereen, die plotseling zijn veranderd in verdedigers van de antiklerikale satire en de vrijheid van meningsuiting, ligt voor de hand. Eenendertig jaar geleden, in 1989, na de gewelddadige protesten tegen het boek De Duivelsverzen van Salman Rushdie, was het Jacques Chirac, toen boegbeeld van rechts in Frankrijk, die verklaarde: « Ik heb geen waardering voor de heer Rushdie. (…) En als algemene regel heb ik geen waardering voor degenen die godslastering gebruiken om geld te verdienen. « De aartsbisschop van Lyon betuigde zijn solidariteit met de geschokte moslims en trok een parallel met de katholieken die enkele maanden eerder gekwetst waren door de film The Last Temptation of Christ, waarvan de vertoningen het toneel waren geweest van demonstraties van fundamentalistische katholieken, die zelfs tot de brandstichting van een bioscoop hadden geleid.

Het probleem is niet of er al dan niet antiklerikale cartoons moeten worden getoond die gericht zijn op Mohammed, Jezus of Boeddha. Ze kunnen worden gewaardeerd om hun onbeschaamdheid en de wind van vrijheid die ze brengen, of ze kunnen van dubieuze smaak worden beschouwd. Men zou het recht moeten hebben om ze te publiceren, ook al vereist de strijd tegen religieus bijgeloof en obscurantisme andere argumenten. Maar de vermeende onverzettelijkheid van Macron tegen het islamitisch fundamentalisme, die beweert dat de meningsuiting nooit het zwijgen opgelegd kan in Frankrijk, is op zijn minst à la carte. Vrijmeningsuiting kan zeer dicreet zijn wanneer het bijvoorbeeld gaat om de verkoop van moordmachines aan Saoedi-Arabië, waar de sharia het leven van de bevolking regeert en de samenleving in een gevangenis voor vrouwen verandert.

De controverse over de cartoons begon voor de cartoons van Charlie Hebdo, na de publicatie in september 2005 van cartoons van Mohammed door een conservatieve Deense krant. De motivatie van krant, in een land waar extreemrechts groeit, had meer te maken met racisme en vreemdelingenhaat dan met de strijd tegen religieuze vooroordelen. Maar de publicatie had het debat over de vrijheid van meningsuiting aangewakkerd en andere Europese dagbladen hadden besloten de cartoons te publiceren als reactie op de doodsbedreigingen die sommige cartoonisten hadden ontvangen.

Vijf maanden later, in februari 2006, vonden massale demonstraties plaats in Mauritanië, Libanon, Turkije, Iran en Irak, evenals in Indonesië en Pakistan. Dit was geen spontane uiting van woede van beledigde gelovigen, maar het resultaat van politieke operaties. Deze cartoons, die anders vertrouwelijk zouden zijn gebleven in het land waar ze zijn gepubliceerd, te brandmerken om te verkondigen dat in deze landen de religie en haar profeet met voeten worden getreden, is een handige manier om zich te presenteren als een verdediger van de gevoelens van de massa’s over een onderwerp dat op geen enkele manier kan leiden tot sociale eisen. Het was een kans voor min of meer politie- en dictatoriale regimes om hun imago te herstellen door de resolute tegenstanders van het Westen te spelen en de woede van de arme massa’s van hen en hun politiek af te leiden. Zo zien we dat de Syrische dictator toestemming geeft voor – om niet te zeggen dat hij het geökestreerd heeft – het in brand steken van de Deense en Noorse ambassade, waarmee hij probeert de bevolking achter hem te verenigen. Islamitische fundamentalistische groeperingen, die dromen van het opleggen van hun dictatuur onder het mom van respect voor de religie, maakten natuurlijk ook snel gebruik van deze situatie.

Dit is de vertaling van een artikel uit Lutte Ouvrière Frankrijk van 28 oktober 2020.